Asortyment więźby dachowej jest zależne od wielu czynników. Należą do wymienionych głównie wielkość oraz kształt domu, przeznaczenie poddasza (użytkowe bądź nieużytkowe), względy ekonomiczne czy architektoniczno-estetyczne. Jednak najczęściej wykonywane są klasyczne konstrukcje zbudowane z krokwi, belek, murłat, płatwi, jętek, słupów, mieczy, przepustnic.
Budowa więźby dachowej - główne elementy
Podstawowe elementy tworzące tradycyjną więźbę dachową to:
- Krokwie – elementy, w których opiera się całe pokrycie dachu. Są to belki pochyłe o prostokątnym przekroju poprzecznym (o grubości min. 5 cm). Najczęściej przekrój wynosi: 7x14 cm lub 8x16 cm. Rozstaw krokwi waha się w zakresie 0, 8 – 1, 2 metrów. Oparcie krokwi egzystują płatwie: murłata, kalenica oraz płatwie wygodniejsze, a także jętki (w zależności od rodzaju więźby).
a mianowicie Płatwie – belki poziome, stanowiące podporę krokwi. Jako szczegół nośny, płatwie mają obowiązek mieć stosunkowo wielki przekrój poprzeczny, np. 16x20 cm. Narasta płatew kalenicowa, pośrednia oraz stopowa. Płatwie polega na słupach (płatwie pośrednie i kalenicowa) i nierzadko dodatkowo usztywnia zbyt pomocą mieczy (obustronnych zastrzałów słupa).
- Kalenica – górna krawędź dachu, na długości której wiążą się połacie dachowe. Krokwie często opierają się tu na płatwi kalenicowej.
- Murłata – płatew stopowa o przekroju kwadratowym, na temat wymiarach (zwykle) 10x10 cm lub 14x14 cm. Stanowi kobieta dolną podporę krokwi, gdyż oparta wydaje się być na murze jak i również przenosi obciążenia wraz z krokwi na ścianę budynku. Należy pamiętać o odpowiednim przymocowaniu murłat do muru. Posługują do tego kotwy stalowe wbijane po mur w odstępie nie mniejszej niż 2, 0 metrów.
- Słupy – pionowe elementy więźby dachowej, które transmitują obciążenie z płatwi bezpośrednio na strop. Słupy mają najczęściej przekrój kwadratowy na temat wymiarach 12x12 cm lub 16x16 cm.
- Kleszcze – poziome belki, zespalające przeciwległe pary krokwi. Zapewniają stężenie (usztywnienie) poziome.
- Miecze (obustronne zastrzały słupa) – belki skośne, łączące słupy z kleszczami lub słupy z płatwiami pośrednimi. Ich zadaniem jest usztywnienie więźby dachowej w kierunku podłużnym.
- Jętki – belki poziome łączące dwie przeciwległe krokwie. Za sprawą tego zostaje zachowana sztywność więźby oraz nośność krokwi.
a mianowicie Wiatrownica – deski o przekroju poprzecznym od 3, 8x10 do 5x12 cm, przybijane ukośnie do odwiedzenia krokwi. Stosuje się je na dachach stromych z lekkim pokryciem w celu zabezpieczenia dachu zanim zerwaniem wskutek wciągania wiatru.
Podstawowe gatunki więźb dachowych
Występują trzy podstawowe gatunki więźb dachowych, które to są najczęściej wykorzystywane w domach jednorodzinnych. Przylegają do nich:
- więźba krokwiowo – belkowa
- więźba jętkowa
- więźba płatwiowo – kleszczowa
Więźba krokwiowo – belkowa
Jest to najprostsza konstrukcja stosowana wtedy, gdy rozpiętość dachu w świetle ścian nie przekracza szóstej, 0 m (zalecana max. rozpiętość owo 6, 0 m), a pochylenie połaci dachowej jest większe niż 45 stopni. Taki układ polecany jest np. po przypadku budowy niewielkich domków letniskowych.
Wiązar składa się z 2 krokwi połączonych po kalenicy, osadzonych dzięki poziomej belce, której zadaniem jest transportowanie sił rozpierających, przekazywanych przez krokwie. Długość krokwi nie musi przekraczać 5, 0 m, gdyż stateczność konstrukcji może pozostawać zachwiana.
Więźba jętkowa
Konstrukcja jętkowa aplikowana jest przy niepotrzebnych wymiarach dachu – zalecane rozpiętości sięgają od 6, 0 do 9, 0 m. Często wznosi się taką strukturę w domach spośród poddaszem użytkowym, bowiem pozwala ona zdobyć odpowiedni kształt pokoi przeznaczonych na cele mieszkalne.
Składa się z krokwi (o długości powyżej czterech, 5 m) połączonych w kalenicy i opartych na murłatach oraz z jętek, które łączą naprzeciwległe krokwie, a tym samym przejmują energii rozporowe, nadając sztywność konstrukcji. Należy słuchać ważnej zasady, aby jętka spinała krokiew na odpowiedniej wysokości. Część dolna odrzucić powinna przekraczać czterech, 5 m (licząc od murłaty), natomiast górna 2, pięć m (licząc od kalenicy).
Konstrukcję jętkową należy wzmacniać w kierunku podłużnym za pomocą wiatrownic lub łat. Wskazana rozpiętość dachu o konstrukcji jętkowej wynosi 9, 0 m, jednak pozwala się większe rozmiary – do 12, 0 m. W takim przypadku długość jętek wydaje się tak duża, iż trzeba je podpierać za pomocą jakiejś lub dwóch płatwi (w zależności od czasu długości jętki) opartych na słupach.
Reguła jest taka, iż jeśli wiązar posiada rozpiętość od siedmiu, 5 do 9, 0 m, wskazana jest jedna płatew oparta na słupie umieszczonym w środku. Przy rozpiętości mieszczącej się wewnątrz 9, 0 – 12, 0 m, zaleca się zamontowanie trzech płatwi opartych dzięki 2 słupach.
Więźba płatwiowo – kleszczowa
Jest to w największym stopniu uniwersalny i przeważnie stosowany rodzaj więźby dachowej. Można ją wznosić zarówno przy dachach jednospadowych, jak i w dwuspadowych, płaskich i stromych (nawet do blisko 70 stopni). Rozpiętość dachów przystosowanych do odwiedzenia zastosowania więźby płatwiowo – kleszczowej nabiera aż 16, 0 m, jednak wskazywana rozpiętość to 9, 0 – dwunastu, 0 m.
W największym stopniu typowa konstrukcja takie zbudowana jest z 2 rodzajów wiązarów: podstawowych oraz pośrednich. Wiązary główne są rozstawione co 3, 0 – 5, 0 m i konstruują się z dwóch krokwi opartych w płatwiach, dwóch słupów i pary kleszczy, które obejmują pozostałe elementy z trzech stron.
Dodatkowym zastawem hipotecznym w kierunku poprzecznym są zastrzały oraz miecze. Wiązary kompromisowe pozbawione są słupów i kleszczy. Struktura ta wyglądem wspomina więźbę jętkowo – płatwiową, jednak wbrew pozorom istnieje zasadnicza sprzeczność w rozkładzie obładowań, a tym danym w sposobie roboty całego dachu.
Przy przypadku więźby jętkowej, wszystkie obciążenia przenoszone są na ściany zewnętrzne budynku, natomiast w dachu z więźbą płatwiowo – kleszczową, znaczną cząstka obciążeń przejmuje strop poddasza (za pośrednictwem ścian stolcowych, jakie składają się wraz z słupów, płatwi pośrednich i stopowych). Jest to rozwiązanie bezpieczniejsze dla całej struktur dachu. Należy jednakże pamiętać, aby ścianki stolcowe usytuowane zostały w pobliżu tapet nośnych budynku albo ewentualnie podciągów.
Wiązary kratowe
Konstrukcje kratownicowe są charakterystyczne na rzecz dużych hal magazynowych oraz obiektów zdatności publicznej. Wystarczy patrzeć na sufity dużej ilości supermarketów, które całkowite są stalowych struktur kratowych. Jednak raz za razem bardziej popularne stają się drewniane wiązary kratowe w budownictwie jednorodzinnym, gdyż mają wiele zalet. https://drewzim.pl/co-to-jest-tarcica/
Charakteryzuje je lekkość, zwykłe i szybkie wykonanie, niewielki koszt, a także brak konieczności wznoszenia wewnętrznych ścian nośnych (ze względu dzięki równomierne rozłożenie obciążeń). Dzięki temu wnętrza można swobodnie rozłożyć na pomieszczenia użytkowe.
Wiązary kratowe konstruują się pasów górnych, dolnych, słupków a także krzyżulców. Pręty zbudowane są z desek lub bali szkieletowych, połączonych głównie zbytnio pomocą gwoździ, śrub, kołków, wkrętów albo kleju. Najczęściej mogą mieć kształt trójkątny lub dwutrapezowy.
Takie budowle zalecane są w przypadku domów z poddaszem nieużytkowym, z dachami dwuspadowymi na temat stosunkowo małym kącie nachylenia (15 a mianowicie 20 stopni). Rozpiętość dachu zwykle przekracza 11, 0 metrów, co stanowi kolejną zaletę stosowania wiązarów kratowych. Można stosować je w sytuacji budynków o ogromnych wymiarach.